Μήτηρ Πάσης Μαθήσεως

Δεν εγείρεται συναίσθημα απωλείας εκεί όπου δεν υπάρχει απώλεια. Απλώς όποιος βλέπει απώλεια τη βλέπει κατά το μέτρο της εξάρτησής του από τη χυδαιότητα της τρέχουσας δημοσιότητας. και μάλιστα χυδαιότητα άπραγη γιατί δεν κυρώνει. Έτσι ενώ εσύ καλοαγαπημένος κι εύχαρις απολαμβάνεις τη ζωή του συγγραφέα που επικοινωνεί οριζοντίως με τα πρόσωπα του θαυμασμού του εν ζωή, διάγοντας βίον λεκτόσπαρτον, ανέφελον και επιθυμητικόν, οι εξαρτημένοι της δημοσιότητας, ανησυχούν μην και αντιστέκεσαι σ' αυτό που τους συντρίβει. Θα δώσω το ένος λεπτού σιγή για τους αναγκεμένους και τους άρρωστους από δημοσιότητα και θα επιστρέψω εκεί όπου υπάρχει ευρυχωρία για σχέδια ατραυμάτιστα από επιθυμίες χθαμαλές και απελπισίες δικαίωσης. Διότι και το κείμενο αυτό αποτελεί δικαίωση της πρόθεσης της γραφής του. Ας το επαναλάβουμε λοιπόν: Δεν εγείρεται συναίσθημα απωλείας εκεί όπου δεν υπάρχει απώλεια... Λυπάμαι αν θα έπρεπε να υπάρχει...

Περί Γεωργίου του Τρίτου της Αγγλίας

Τον έπιασε πονόδοντος σ' ένα λιμάνι της Βραζιλίας, τον βοήθησε, την έφερε στην Ελλάδα και την παντρεύτηκε και του έκανε και δυο αγοράκια. Αυτή κατέβαινε στο Πειραιά για ψώνια ώσπου κάποια μέρα, άφησε τα παιδιά ψώνισε άλλον ναυτικό βραζιλιάνο κι έφυγε κι ο σύζυγος να την ψάχνει... Μετά μας έσκασε και το παραμύθι. Η Βραζιλιάνα δούλευε πουτάνα στο λιμάνι όλη τη βδομάδα και τις Κυριακές, για διασκέδαση, πηδιόταν με τα μεγαλύτερα αδέρφια της που την περνούσαν πολλά χρόνια σε ηλικία.Όπως έλεγε η συχωρεμένη η Γαβριέλα είμαι ιερόδουλος, διότι έτσι εγεννήθην. Όθεν η ροπή βασιλεύει σαν του εξαρτημένου που τρέχει στις ίδιες παλιές αγορές να ψωνίσει μετά ακόμα και πολύχρονη απουσία. Κι αυτό είναι καλό να το ξέρει ο αυτόκλητος σωτήρ που ονειρευεται ιεραποστολικώς να βάλει μια πουτάνα στον ίσιο δρόμο. Όχι μονάχα θα πάρει το νταβατζή της προς τον δρόμον της ροπής της, αλλά θα είναι και θυμωμένη που γίνεσαι χαλασμένο γραναζάκι που τρίζει στην άνοδό της προς το τίποτα. Ανθρώπους με σύνδρομο εκπτώσεως από όσα τους χρωστάει η ζωή δεν βοηθάμε. Διότι μωρό μου, ο Γεώργιος ο τρίτος της Αγγλίας, όταν συνήλθε από την πορφυρίαση έβαλε να εξαφανήσουν όσους τον είχαν δει και βοηθήσει σε στιγμές αδυναμίας. Και μην φαντάζεστε ότι το βασιλιάς και το Αγγλίας υπερθεματίζει. Στην ψωνάρα πάνω, εκεί που έχουμε φτάσει, το βρίσκεις και στο ντεσεβώ του Τλούπα στην αποξηραμένη Κάρλα.

Πρόλογος σ' ένα Εγκόλπιο στίχων του Νίκου Καρούζου

Ο Λορεντζάτος γράφει πως η ποίηση του Καρούζου είναι ασπόνδυλη. Ενώ αυτή έχει εμφανείς σπονδύλους από ηρακλείτεια φυσήγματα. Ο Λορεντζάτος, όπως όλοι σχεδόν οι μοντερνιστές κριτικοί, όσο πιο κοντά μιλάνε στο παρόν, τόσο πιο άστοχοι είναι. Γιατί η σχέση τους με το χρόνο είναι επιβεβαιωτική κύρους και σπανίως έως ολότελα διαπιστωτική. Ο Καρούζος ας πούμε με την καθέτως παράταξη των φραγμέντων του ομολόγησε με τον Άρβο Παρτ στη μουσική, για να πάρω ένα παράδειγμα που περιέχει και την πλάγια έγνοια για τους Πατέρες της Εκκλησίας. Δεν είναι το ασπόνδυλο στον Καρούζο είναι ο κορσές της ευταξίας του μοντερνιστικού ποιήματος που του προσάπτουν. Γι αυτό κι ο καημένος ο Λορεντζάτος μεταφράζει τον Μοντάλε, αλλά αδυνατεί να δει πως ο Μοντάλε και ο Καρούζος είναι δυο απαντήσεις στην μοντερνιστική ποίηση. Και ούτε βέβαια μπορεί να διακρίνει την ΄πίεση του μοτσαρδιανής κοπής έργου του Ελύτη με τον οποίον ο Καρούζος αδιακόπως συνομιλεί. Έχω την τιμή να ανήκω σε μια γενιά που επέβαλε τον Καρούζο στον κανόνα, παρά τη δυσφορία και την δυσανεξία του πανεπιστημιακού λόγου, τα διδακτορικά το δείχνουν, που σωστά και σαφώς βιώνει την απειλή που αποτελούν οι στιγμιαίες αναρρήσεις στο υψηλόν της ποίησής του για το απρόσκοπτο άσκησης της εξουσιαστικής του λήθης που ενέχεται και συνδαυλίζει το μοντερνιστικό ποίημα, όπου στα μη συμφωνημένα υπονοούμενά του εγκαθιστά το φαρισαϊσμό και τον εφησυχασμό, καθότι, όπως είπε ο Λακάν, σπανίως το πανεπιστήμιο εσχάτως παράγει γνώση. Ο Καρούζος είναι το σθένος απέναντι στον ερμηνευτικό αυταρχισμό του μοντερνιστικού ποιήματος.

Μιας Ενάτης Δεκεμβρίου

Από κανέναν πια δε λείπεις, έτσι είναι.
Κι απ' το να πάνε προς μια δόξα πέρα
για εκεί που δεν υπάρχει δεν τους μένει μνήμη
μόνο λιγάκι θάνατος ανάβει προβολέα
κι ύστερα μπροστά, σαν μια γυναίκα
που στον καιρό της αγάπης δεν σ' αγάπησε
και κάπου θα γερνάει τώρα μην την ενοχλείς
γιατί οι άνθρωποι θέλουν να ξεχνούν που δεν αγάπησαν
και τώρα, τώρα που έχεις δει το νόμισμα
κι από τις δυό του όψεις μην ταράζεις
με μέρες μολυσμένες κάτι απωθημένο
εσύ ενός καιρού ο κακοαγαπημένος
που ανέβηκες στην ποίηση πριν κι απ' τον έρωτα.

Γιάννης Πατίλης. Η ποίηση της μικροαστικής μνησικακίας

Μη νομίζεις ότι θα είναι κανένα σεντόνι.
Θα είναι ακριβώς ομόλογο με τη σημασία του έργου σου.
Έτσι για να σε έχω στο περίμενε.

Τριβή Διαύλου

Θα πούμε τριβή διαύλου το φαινόμενο όπου ένα μέρος από τη δείξη μεταφέρεται στον ομιλούντα. Μοιάζει λίγο με τη θερμότητα που αναπτύσει το καλώδιο στην μεταφορά του ρεύματος.
Κάθε ομιλητής και κάθε γράφων έχει διαφορετική τιμή τριβής διαύλου. Ένα "δοξάστε με" περιβρέχει κάθε λόγο που εκφέρεται σε διαφορετικό βαθμό από αγορητή σε αγορητή. Η τριβή διαύλου, αυτό συμβαίνει πολύ στον ελληνικό δημοσιογραφικό λόγο αποτελεί πρόσκομμα στη μετάδοση του μηνύματος ως να το βραχυκυκλώσει. Και πριν από αυτό που είναι εμφανές όταν υπάρχει βραχυκύκλωμα, θέλει διαρκή φροντίδα ο έλεγχός του. Γιατί εκεί εγκαθίσταται η θέληση για δύναμη του φορέα του διαύλου, που λόγω μονιμότητας και συνεχούς παρουσίας σφτερίζεται τα μηνύματα που περνούν από μέσα του. Κάποτε μάλιστα αυτονομείται τόσο που το μήνημα γίνεται δευτερεύον και η τριβή διάυλου μεταφέρει πια τα δικά της μηνύματα.

Δημήτρης Καλοκύρης. Η υψηλή τέχνη να μην αφήνεις ένα στίχο στη μνήμη

Ο Δημήτρης Καλοκύρης είναι με απόλα μέσα. Διαθέτει το βίο του Σαλιέρι της εποχής και έχει διατρέξει όλη τη συγγραφική και εικαστική σκάλα των εξουσιών που μπορεί να έχει ένας λογοτέχνης του 70. Για Ίτορίες της Λογοτεχνίας άψογος. Μέχρι και Μπόρχες μετέφρασε αλλά δεν ξέρουμε σαφώς από ποιά γλώσσα. Το μεγαλύτερο κατόρθωμά του όμως είναι η ποιησή του. Ανήκει στη σχολή " Δεν Κουνιέται Φύλλο " εις την οποίαν ανήκουν και ευάριθμοι της γενιάς του. Το μεγαλύτερο κατόρθωμα αυτής της σχολής, γιατί περί κατορθώματος πρόκειται κι όχι για αδυναμία που θα νόμιζε ο αφελής αναγνώστης, είναι η συγγραφή στίχων που δεν καταφέρνουν να αποτυπωθούν στη μνήμη μας. Σαράντα σχεδόν χρόνια τώρα ο Δημήτρης Καλοκύρης, κοπιάζει συνειδητά, δεν είναι πως του λείπει το ταλέντο, γιατί, αντίθετα από τα νομιζόμενα, θέλει μεγάλο ταλέντο να γράφεις στίχους που δεν θυμάται κανείς, κοπιάζει λέγω να κάνει πράξη εν γραφή την απόσβεση της προσωπικότητάς του μέσα στο έργο. Και το καταφέρνει τόσο καλά που μας αναγκάζει να επιχειρηματολογήσουμε όχι για το μηδέν της γραφής, αλλά για το κάτω από το μηδέν της γραφής και μας υποχρεώνει να δώσουμε θετικό νόημα ακόμα και στον όρο ασημαντότητα. Αυτό είναι ο Καλοκύρης, ο ποιητής της Υψηλής Ασημαντότητας. Αν η ποίηση είναι τέχνη της Μνήμης, ο Δημήτρης Καλοκύρης επί δεκαετίες προσπαθεί να την κάνει τέχνη της Λήθης. και το καταφέρνει περίφημα. Διαβάζοντας την ποίησή του μπορείς να θυμηθείς το λευκό του Μάλεβις. Το κενό περιεχόμενο που σου επιτρέπει ένα διαλογισμό πάνω στον ίδιο το θεσμό της ανάγνωσης, όπως ας πούμε ο κος Μπλουμ του Τζόϋς διαβάζει στον Οδυσσέα στην τουαλέτα και συνειδητοποιούμε τον έσχατο χρόνο και τόπο περισυλλογής τους συγχρόνου ανθρώπου. Ο Δημήτρης Καλοκύρης πενήντα χρόνια κατά δήλωσή του ψάχνει το αριστούργημα που δεν του χαρίζεται και στο χρόνο της αναμονής που ισούται με μηδέν υφαίνει λευκής απόδοσης όσον αφορά στο νόημα ποιήματα. Έχει φτάσει την τέχνη του σε εκείνο το υψηλό μπορχεσιανό στάδιο που να τον διαβάζεις και να μην τον διαβάζεις είναι το ίδιο. Δεν είναι μικρό κατόρθωμα αν το καλοσκεφτείς.

Υ.Γ. Θα αποτελούσε ασύγγνωστη παράλειψη να μην αναφερθώ και στον πολιτικό στοχασμό του ανδρός, ο οποίος δήλωσε σε έγκριτη εφημερίδα ότι η αιτία της γενικότερης κοινωνικής μας κρίσης είναι τα αρκτικόλεξα Δ.Ε.Η., Ο.Τ.Ε. κλπ. Απάντηση τέτοιας βαθύτητας, που μόνο ένας στοχαστής επιπέδου Βιτγκενστάιν και άνω θα μπορούσε να δώσει.

Άλλές φορές, Άνχελ Γκονθάλες

Θα ' θελα να' μαι σ' αλλο μέρος,
καλύτερα σε άλλο δέρμα,
και να εξακριβώσω αν από εκεί η ζωή,
απ' τα παράθυρα άλλων ματιών,
φαίνεται έτσι γκροτέσκα κάποια βράδια.
Θα μ' αρεσε πολύ να γνωρίσω
τις συνέπειες της λίμας του χρόνου σ' αλλα σπλάχνα,
να διαπιστώσω αν το παρελθόν
ποτίζει τα τοιχωματα με τον ίδιο όξινο χυμό,
αν όλες οι αναμνήσεις σε ολωνών τη μνήμη
διαχέουν αυτή την οσμή
μαραγκιασμένου ώριμου φρούτου και σάπιου γιασεμιού.
Θα ήθελα να κοιταχτώ
με τις σκληρές κόρες εκείνου που πιο πολύ με μισεί,
ώστε έτσι η υποτίμηση
να καταστέψει τα υπολλείμματα
απόλα όσα ποτέ δε θα θάψει η λησμονιά.

Αντιπελάργησις 2

Σέρνεις μια γραμμή και η βία της χωρίζει, αποδώ την απόβλεψη, αποκεί την κλήση.
Η απόβλεψη είναι καταφατική. Η κλήση είναι αποφατική.
Η απόβλεψη λέει: θα κάνω τόσα βήματα και θα γίνω ποιητής.
Η κλήση λέει: δεν θέλω να γράφω, με σκοτώνει, αλλά δεν μπορώ να μη γράφω.
( Κλήση και απόβλεψη δεν υπάρχουν σε καθαρή μορφή. Ποσοτικά φαινόμενα είναι που όμως χαρακτηρίζουν. Ο ποιητής της κλήσης βάζει κάποτε απόβλεψη και ο ποιητής της απόβλεψης κάποτε έχει μια στάλα κλήση που του χαρίζει η επιθυμία του για δύναμη από την ποίηση)
Η κλήση είναι ο Μότσαρτ, η απόβλεψη ο Σαλιέρι.
Η κλήση είναι αντικοινωνική και αντιεξουσιαστική, η απόβλεψη είναι ο δαίμων την αγοράς, θέλει αγορά και εξουσίες.
Η κλήση θέλει ένα ακόμα βιβλίο. Η απόβλεψη θέλει μια ακόμα ανθολογία.
Η κλήση τρέχει με το χρόνο. Η απόβλεψη τρέχει με τον κόσμο.
Η κλήση σε κάνει  να κοιμάσαι στην ψάθα. Η απόβλεψη σε κάνει επιτυχημένο.
Αλλά και στη μικροκλίμακα του βιβλίου και του ίδιου του ποιήματος το πράγμα γίνεται από κλήση και απόβλεψη. Γιατί η κλήση είναι το αδίδακτο και η απόβλεψη το διδακτό.
Η κλήση είναι κατοχή και τη δέρνει ταπεινότητα, η απόβλεψη είναι προβολή ματαιοδοξίας.
Η κλήση δεν ξέρει. Η απόβλεψη ξέρει παραπάνω απόσα χρειάζεται.
Η απόβλεψη είναι για την κλήση δηλητήριο που πρέπει να το κάνει άρωμα.
Η κλήση είναι για την απόβλεψη δάγκωμα χειλιών και φθόνος.
Η απόβλεψη είναι για τις ιστορίες της λογοτεχνίας η κλήση είναι για το άχρονο της ποιήσεως.
Η κλήση είναι η χάρη. Η απόβλεψη είναι η βαρύτητα.
Η απόβλεψη έχει υψηλή ενέργεια και η κλήση χαμηλή.
Το ζήτημα του αληθινού ποιητή είναι να δώσει την ενέργεια της απόβλεψης στην κλήση.

Αντιπελάργησις

«Το ασυνείδητο του νεοέλληνα είναι δομημένο σαν δεκαπεντασύλλαβος». Αυτή τη φράση έχω πει και γράψει κάμποσο παραφράζοντας το Λακάν που έλεγε ότι το ασυνείδητο είναι δομημένο σαν γλώσσα.
Κι αυτό όχι μόνο γιατί ο ίδιος ο Εθνικός μας αν τοποθετηθεί ανά δύο στίχους βγάζει δεκαπεντασύλλαβο, όχι γιατί ο Ρίτσος ας πούμε, σε κρίσιμες ιστορικές στιγμές γράφει τον Επιτάφιο, τον Ύμνο και Θρήνο για την Κύπρο και τα Δεκαοχτώ λιανοτράγουδα της πικρής πατρίδας, αλλά και γιατί ο Εμπειρίκος στο σημαντικό βιογραφικό του ποίημα ο δρόμος ρυθμίζει καθ’έλξην προς τον δεκαπεντασύλλαβο.
Και ο Κάλβος παρότι συνειδητά θέλει να αποφύγει το μονότονον των κρητικών επών ασυνείδητα καταθέτει κι αυτός τους δικούς του δεκαπεντασυλλάβους.
Κακώς ο Λίνος Πολίτης θεώρησε πως με τον Ερωτικό Λόγο του Σεφέρη τελειώνει ο δεκαπεντασύλλαβος στην ελληνική ποίηση. Η παρουσία του συνεχίζεται και στον λεγόμενο ελεύθερο στίχο όπου η ρυθμολόγηση συχνά παραπέμπει σε μέρη του.
Η συλλογή δημοτικών τραγουδιών του Πολίτη με την προσπάθεια της κάθαρσης των παραλλαγών δίνει ίσως ένα πρώιμο δείγμα καθαρής ποίησης στην ελληνική. Γεγονός που αξιοποίησαν οι μεταφραστές της από τα γαλλικά.
Όσον αφορά στην Ευρώπη ο οκτασύλλαβος της ισπανικής ρομάντσας διπλασιαζόμενος μας δίνει ένα δεκαπεντασύλλαβο συν μια συλλαβή. Ενώ ο γαλλικός δεκατετρασύλλαβος, ο λεγόμενος και αλεξανδρινός  του υπολείπεται σε μία συλλαβή.
Αν υπάρχει μια νεοελληνική ταυτότητα θα τη βρούμε εκεί, στον τρόπο της γλώσσας .
Βαλλόμενη βέβαια αλλά και για την ώρα ανθεκτική.