Πόλυ Χατζημανωλάκη, Βωβόν Ξύλον

Η Πόλυ Χατζημανωλάκη με ενδιαφέρει συνολικά. Όπως με ενδιαφέρουν όλοι οι άνθρωποι των θετικών επιστημών που ασχολούνται με τα φιλολογικά. Εδώ ως βιβλιοδίφης καταθέτει, όπως γράφει, ερευνητική ανάγνωση για τον Παπαδιαμάντη. Για το βιβλίο αυτό μπορεί κάποιος να γραψει δυο φορές. Μια για το πρώτο του ξεφύλλισμα, αυτό που θα κάνω εδώ, και μία για τις συνολικές του εντυπώσεις αφού το διαβάσει. Η Χατζημανωλάκη διαθέτει μια επιστημολογία προσωπικής ανάγνωσης. Μας καλεί να τη συμμεριστούμε και μας γοητεύει καθώς ως αστική ας πούμε λαογράφος και με μεθοδολογικές ρίζες στον Ηλία Πετρόπουλο, μας οδηγεί ως συμμετόχους μιας αστυνομικής έρευνας, όπου απρόβλεπτες αναγνωστικές εμπειρίες και λεπτομέρειες εμφιλοχωρούν στην κεντρική ανέλιξη της πλοκής της. Γοητευμένη όσο και γοητεύουσα από τη μεθοδό της, μας καλεί ανυπόκριτα να πάρουμε τα βήματα τις περιέργειάς της ως τις τελικές διαπιστώσεις.  Γι αυτό μπορεί με άνεση να αφιερώνει τον πρόλογό της στη Βιρτζίνια Γουλφ.  Τί είναι αυτό που σε μια πρώτη ματιά έχει καταφέρει αυτό το βιβλίο; Είναι το γεγονός ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν ένας επαρκέστατος ταξιδιωτικός οδηγός, με αιτήματα υποθέσεων ψυχικών, για μια επίσκεψη στο νησί και στο έργο του Παπαδιαμάντη. Μετά το τέλος της ανάγνωσης του θα επανέλθω.

Ευχαριστίες

Θέλουμε κάτι να διακρινόμαστε εμείς οι λίγοι και οι αληθινοί από τους μαζανθρώπους της ποιήσεως και ο Κύκλος των Ποιητών μας το προσφέρει αφειδώς και άκοπα.

Φως

Εμείς νομίζουμε ότι απολαμβάνουμε το φως μα αυτό το φως που είδε ο Σωκράτης και ο Πλάτωνας μας αξιολογεί, είναι ένα από τα μέτρα που μας μετράει. Και μη βιαστείτε να μας βγάλετε ηττημένους, γιατί δια μέσου των αιώνων ανακαλύφθηκε κι άλλο εσωτερικό μέτρο που δεν είναι η σύμπτωση του στοχασμού με το φως που περιέχει το απεριχώρητο ανθρώπου και Θεού, αλλά η καθαρότητα της καρδιάς που περιέχει αυτή την επικοινωνία μέσω των ακτίστων ενεργειών του Θεού. Εξ αιτίας αυτού του φωτός είμαστε Ελλάδα σώματι, γιατί πνεύματι η Ελλάδα ανήκει σε αυτούς που μελέτησαν και εξέδωσαν τους αρχαίους μας και για να την προσεγγίσουμε πνεύματι μας λείπει αυτός ο μόχθος που πρέπει να καταβληθεί. Πολλοί από μας δικάζονται κάθε μέρα για την προσβολή αυτού του φωτός και πολλοί αθωώνονται καθώς εξαγνίζονται στη σημασία του.

Παραγωγική Κυριακή

Στον Τσαρλς Μπουκόφσκι

Τα κάτουρά μου λευκά
και το ραδιόφωνο
ξεχασμένο στη Θεία Λειτουργία
Φόρεσα τιράντες
προσέχοντας να παρκάρω καλά
τα αποκάτω μου κι έβαλα
Louis Armstrong - Hot Five
(vinyl version)
Ο κόσμος είναι για άλλη μια φορά
σκατά με ηλιόφως και πρέπει
να βρω μια δίαιτα γι αυτό το λίπος
γύρω από τον αφαλό
και επιπλέον πρέπει να βρω
κάτι σαν απόσταγμα ζωής
για να σας γοητέψει αυτό το ποίημα
Ας πούμε δεν μου αρέσει η γραφή
της πενηντάρας που μυρίζει σερβιέτα
και κρίνο.
Αν δε γράφω ποίηση σκληρού καθώς
τον λεν ρεαλισμού
είναι γιατί είναι πανεύκολη
Μπορώ τουλάχιστον ακόμα
να μαλακίζομαι αξιοπρεπώς
εκτός ποιήσεως.

Κύκλοι

Θέλουμε κάτι να διακρινόμαστε εμείς οι λίγοι και οι αληθινοί από τους μαζανθρώπους της ποιήσεως και ο Κύκλος των Ποιητών μας το προσφέρει αφειδώς και άκοπα.

Χρήστος Μπράβος, ένας αγαπητικά υπερεκτιμημένος

Τα Άπαντα του Χρήστου Μπράβου αναγγέλονται και δεν περιμένω τίποτα. Είναι φαινόμενο τις γενικότερης χρεοκοπίας των πηγών να συνεχίζουμε πρωτότυπα και μεταφραστικά να ψάχνουμε ξεχασμένες γωνίες των πηγών που ως τώρα αφελώς και άνευ αξιολογήσεως οδήγησαν την ποίηση. Σαν κάποιος να πεθαίνει και να τακτοποιεί υποσχεμένα πράγματα. Είναι η λεγόμενη γενιά του 70 που απέρχεται και κλείνει τις υποχρεώσεις της. Το έργο του Χρήστου Μπράβου είναι και λίγο και ανευ αποχρώντος λόγου. Μόνον ως εμφάνιση της εξουσίας της λεγόμενης από μένα Σχολής Ιωαννίνων, που περιέχει γύρω από την εξουσία του Πανεπιστημίου μια ομάδα ποιητών και πεζογράφων και που χρησιμοποίησε καλά μιαν αλληλεγγύη τοπικισμού, άσχετη από τα καθαρά λογοτεχνικά επιτεύγματα.  Στο κέντρο της ποιητικής αυτής της σχολής των Ιωαννίνων, υπάρχει ένας απών, νεκρός ή ξενιτεμένος, υπάρχει μια γυναίκα κυρίως μητέρα με έντονα παραδοσιακά χαρακτηριστικά υποταγής όσο και αγιοποίησης και μια χαμηλόφωνη και σκιαγμένη έκφραση συναισθήματος όπου το ήθος του παραδοσιακού μοιρολογιού και ο ρυθμός του αργόσυρτου μετεωρισμού του ποδιού του χορευτή κυριαρχεί. Χαρακτηριστικά ελλειπούς αστικοποίησης σε ένα σταματημένο και κακοφορτωμένο αυτοκίνητο στη εθνική οδό, όπου η δύναμη της έκφρασης  για την ερήμωση του γενέθλιου τόπου δεν φτάνει, αλλά δεν φτάνει και για την ενσωμάτωση στον καινούριο τόπο της μετανάστευσης. Ούτε να φύγει ο ηπειρώτης ποιητής μπορεί ούτε να επιστρέψει. Και μένει εκεί σε έναν ού τόπο από όπου εκφέρει κάποτε και ποίηση της μιζέριας. Ο Χρήστος Μπράβος δεν υπερβαίνει αυτό το σχήμα που διέγραψα, δεν αποτελεί παρέκλισή του, δεν προσθέτει τίποτα εκφραστικά, εκτός ίσως από την αναγκαστική θέα που του προσφέρει ο χώρος της καταγωγής, εξω από τη ραχοκοκαλιά της Ηπείρου αλλά υπό την άμεση επίδρασή της.
Αγαπητικά υπερεκτιμημένος λόγω της σύντομης ζωής του, περιφέρεται ως όνομα σε ρόλο Ελπήνορα στον εξουσιαστικό πυρήνα αυτής της ποίησης. Μιας ποίησης που έφτασε ως τη μέση καθώς η προσπάθεια του επικεφαλής Γκανά, απέτυχε να δώσει ποιήματα σημαντικά ως χρονικό της αστικής ενσωμάτωσης και η φωνή του χάθηκε στο χυλό της εκφραστικής μετριότητας πυ λιμνάζει ο μεγάλος αριθμός των ποιητών του 70. Και βεβαίως να βγούν τα ποιήματα διότι ως γνωστόν οι άκαιροι και απένθητοι νεκροί βρυκολακιάζουν. Και οι βρυκόλακες ανήκουν σε άλλη ποιητική εποχή. Καίρος λοιπόν να τελειώνουμε με το μύθο του Χρήστου Μπράβου και να τοποθετηθεί κειμενικά σ’ αυτή τη δεύτερης γραμμής θέση που του ανήκει. Τα υπόλοιπα στο Χρόνο, όπως για όλους μας.

Για τη Ζωγραφική του Γιάννη Δημητράκη

Η χρήση της ζωγραφικής ειναι ο συγχρωτισμός μαζί της. Ένα τέτοιο συγχρωτισμό μου προσφέρει κάποια χρόνια ο Γιάννης Δημητράκης στους χώρους κοινωνικής δικτύωσης. Εδώ κάποια αποσπάσματα συγχρωτισμού:

Οι παλιές εγκυκλοπαίδειες στολίζουν τα αρχιγράμματα με την αρχαία εικόνα από όπου κατάγεται το γράμμα. Το Άλφα ας πούμε είναι η διαδοχική κατάληξη ένός ανεστραμμένου κεφαλιού αγελάδας. Ο Δημητράκης εκεί, αναμοχλεύει την εικονική καταγωγή του γράμματος. Είναι ένα είδος εφευρέτη μιας ιερογλυφικής γραφής, που φανερώνει πόσο από την εικόνα απομένει στο γράμμα.

Οι εμμονές σε ένα θέμα δίνουν αναγνωρισιμότητα. Ο Δημητράκης καλεί τα άλογα τα κοκόρια και τα πουλιά να συνδέσουν το όνομά του με τη ζωγραφική.  Μια ζωγραφική που όταν δεν γραμματίζεται είναι στίξη και επίθεση χρώματος. Καλύτερα επίθεση προς στίξιν.

Αν υπάρχει ένα ήθος γι αυτή την επίθεση προς στίξιν είναι η σπατάλη του χρώματος.
Καθαρό, πλακάτο, αποτελεί την προσωπική λύση στη σχηματοβόρα παρουσία του ελληνικού φωτός. Με μουσικούς όρους  η επίθεση των χρωμάτων καθορίζει το ματζόρε ή το μινόρε της σύνθεσης.

Το ποίημα τείνει προς την ελεγεία και ο πίνακας προς την πατίνα του. Υπάρχει μια ολόκληρη σειρά πινάκων όπου η ζωγραφική του προσθέτει στο περιστατικό χρόνο
προζωγραφίζοντας την πατίνα του.

Μέσα από τη γραμματοποίηση των εικόνων την χρωματική στίξη δια επιθεσεως  και την επίθεση της πατίνας του χρόνου, ο Δημητράκης διαθέτει έναν αναγωρίσιμο τρόπο
να ξαναδιαβάσει όλη τη ζωγραφική. Να σπάσει την παραστατικότητα κάθε θέματος σε χρωματικούς τόνους, να οργανώσει προς ατονικούς τόπους τις κινήσεις επιχρωματισμού και να τις αφήσει ως μνημείο των χεριών του που κινήθηκαν πάνω στην επιφάνεια.

Μια ζωγραφική που διαβάζεται σε διπλό κλειδί. Ο αφελής απολαμβάνει τη μελωδία των χρωμάτων, ο σχετικός και το κονταπούντο των συσχετισμών τους. Τελικά ένα ναι στη ζωή και στη ζωγραφική που η μόνη ποίηση που θα της άξιζε να τη συνοδεύει είναι η ποίηση του Γιώργου Σαραντάρη.

Βόρτεξ

στο Χρίστο Αγγελακόπουλο
...αυτό το θα θα θα θα της καύλας, το γραπτό στρηπ τηζ, η διάφυλη σχέση δεν υπάρχει, δεν μπαίνει σε αυτόματο πιλότο του περιοδικού κλικ η αγάπη, κοίτα αυτόν που λέει ότι θα σε σκίσει να το εννοεί συμβολικώς γιατί αλλιώς θα σε σκίσει πραγματικώς κι θα σε βάλει στην κατάψυξη... ο πόθος ορέγεται τα χείλη των οπών, συμπεριλαμβάνονται και τα βλέφαρα, και μαζί με το βυζάκι σου συγκατοικεί άκουσον άκουσον το κόπρανο και το βλέμμα, δεν είναι το σώμα σου στον καθρέφτη αυτό που σε κομματιάζω ως σώμα... κραγιόν στις θηλές και στις πηγές των αιμορροίδων, ο Ρενουάρ που απλώνει χρώμα με το πέος του, το γαιδουροτόμαρο του Μπαλζάκ που σε κάθε εκπλήρωση φαντασίωσης μικραίνει, εκεί που πας να κατοικήσεις τα λογάκια σου υπάρχει συνωστισμός σβησμένων γυναικείων ηφαιστείων, η τελευταία υπόσχεση είναι μια αθωότητα για σπάσιμο για εκμαυλισμό σε πολλαπλούς οργασμούς, να σε γαμήσω σαν δεκαπεντασύλλαβο... τα καλά κυλοτάκια πέφτουν με ψαλίδι μωρό μου, και οι μεγάλες ερωμένες δεν γράφουν, γράφονται...

Η Φωνή, Κωστής Παλαμάς

Παλαμικά Σκαλαθύρματα

Το πρόβλημα με τον Παλαμά, από εκεί και η ανάγκη μιας γλωσσικής κάθαρσης και μεταφοράς υλικών της ποίησής του στο παρόν είναι η παρωχημένη γλώσσα της επιθυμίας που χρησιμοποιεί, και που ο ερωτισμός της αναπτύσσεται κυρίως στο έργο του Βάρναλη. Ο Παλαμάς είναι μια ηττημένη από το χρόνο γλώσσα της καύλας. Η δημοτική δεν τρέφεται από τη δημοτικιά της αγροτικής ζωής, αλλά αντίθετα από κεντρώματα της καθαρεύουσας, όπως απέδειξε το έργο του Ελύτη και του Εμπειρίκου. Εκεί είναι η μεγάλη ήττα της παλαμικής γλώσσας.
Πιθανότατα με το πέρασμα του χρόνου να κερδίσει περισσότερο καθώς θα γίνεται ιστορική λαλιά και θα απομακρύνεται από την εγγύτητα που βρίσκεται σήμερα. Είναι τόσο αδύναμη η γλώσσα του για να στηρίξει μιαν επίδειξη ματαιοδοξίας επαϊόντων που της φαίνεται το βρακί. Και η εκτύλιξη ενός πεπρωμένου ενός ποιητή βάτες που η προσέγγιση του εγωτισμού του γίνεται μέσω ενός θαυμασμού που αποκλείει τον αναγνώστη τις περισσότερες φορές, που δεν περιέχει νεύματα της κατάληψης του πρώτου προσώπου του ρήματος, το στεντόρειο της ανάγνωσης που γέρνει επικίνδυνα στο κωμικό, το όπως... έτσι της δαντικής παρομοίωσης, είναι στοιχεία που αφήνουν μια γεύση παρωχημένου. Ο Καβάφης που είδε αυτό το ρητορικό αδιέξοδο στις πρώτες δοκιμές του, αλλάζει παντελώς ηχητική. Μιλάμε για μιαν αποτυχία μεταφοράς του υψηλού στη δημοτική γλώσσα που είναι εμφανέστατη. Ο Γκίνσμπεργκ που επαναφέρει όσο επαναφέρει το στεντόρειο ύφος γίνεται ακουστός μέσα από την ρητορική του Εμπειρίκου πολύ καλύτερα από τις ρητορικές του Παλαμά και του Σικελιανού. Η ήττα της καθαρεύουσας είναι νίκη περήφανη ποιητικής.
Σήμερα η ποίηση του Παλαμά είναι υψηλά αποσπάσματα σε τεράστιες εκτάσεις αδρανούς ποιητικού υλικού. Μόνον έτσι μπορεί να γίνεται ανεκτός.

2
Ο Σικελιανός ονόμασε Αντίδωρο την επιτομή που έβγαλε στο Γαλαξία, θέλοντας να πει ότι η ποίηση που μερίζεται, παραμένει εις ολόκληρον στο μερίδιο. Περιμένω χρόνια, μετά από την εξαντλητική ανάγνωση του παλαμικού έργου, δύο πραγματάκια: Το ένα είναι τα μικρά λυρικά του, που μέσα τους υπάρχουν διαμάντια σαν το παρακάτω. Το δεύτερο είναι η εφαρμογή της σολωμικής μεθόδου στο παλαμικό σώμα της ποίησης για να φανεί και να κεντρώσει ποιητικές συνειδήσεις το ύψος των στίχων του. Αλλά τρώνε τον καιρό τους να μιλάνε για να επιβεβαιώσουν αυτά που έγραψαν άλλοι για τον Παλαμά, κι ο Παλαμάς γλιστράει στη λήθη κάτω από τη μύτη τους. Το στιχικό τουλάχιστον, όσο δούλεψε το μολυβάκι μου, κάποτε θα το επιχειρήσω.